Endometriose en vruchtbaarheid: een uitgebreide gids voor inzicht in je mogelijkheden om zwanger te worden

Endometriose is een van de meest complexe en verkeerd begrepen aandoeningen binnen de voortplantingsgeneeskunde. De aandoening komt wereldwijd voor bij ongeveer 10% van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd — naar schatting 190 miljoen vrouwen — en is ook een van de belangrijkste oorzaken van onvruchtbaarheid. Endometriose speelt een rol bij 25–50% van de vrouwen die vruchtbaarheidsonderzoek ondergaan. Ondanks het veelvuldige voorkomen duurt het gemiddeld nog altijd pijnlijk lang, 7–10 jaar, voordat de diagnose wordt gesteld. Daardoor weten veel vrouwen niet hoe deze aandoening hun vermogen om zwanger te worden beïnvloedt.

Wat is endometriose en welke invloed heeft het op de vruchtbaarheid?

Endometriose ontstaat wanneer weefsel dat lijkt op het baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder groeit — meestal op de eierstokken, eileiders, het buikvlies, de blaas of de darmen, en in zeldzame gevallen op andere plekken. De manieren waarop endometriose de vruchtbaarheid belemmert, zijn veelzijdig en hangen met elkaar samen:

• Verstoorde anatomie: Verklevingen kunnen de eileiders blokkeren of verplaatsen, waardoor het opvangen van de eicel en het transport van zaadcellen en eicel worden verhinderd. Endometriomen op de eierstokken kunnen het omliggende eierstokweefsel beschadigen en de eicelreserve verminderen.
• Ontstekingsomgeving: Het buikvliesvocht van vrouwen met endometriose bevat verhoogde concentraties ontstekingsbevorderende cytokinen, prostaglandinen en geactiveerde macrofagen, die rechtstreeks schadelijk zijn voor zaadcellen en de bevruchting kunnen belemmeren.
• Veranderde hormonale omgeving: Endometriose wordt in verband gebracht met progesteronresistentie — een verminderde reactie van het endometrium op progesteron — waardoor de innesteling wordt belemmerd.
• Eicelkwaliteit: Vrouwen met endometriose, vooral vrouwen met endometriomen, vertonen tekenen van een verminderde eicelkwaliteit en -kwantiteit. De oxidatieve stress door actieve endometrioselaesies kan rijpende follikels rechtstreeks beschadigen.
• Ontregeling van het immuunsysteem: Uit recent onderzoek blijkt dat endometriose gepaard gaat met een fundamenteel falen van het immuunsysteem: het lichaam kan endometriumcellen buiten de baarmoeder niet opruimen.

Stadia van endometriose en de invloed op de vruchtbaarheid

Winkelen bij Conceive Plus Europa →

Endometriose wordt door de ASRM ingedeeld in vier stadia (I–IV), op basis van de omvang van de laesies, verklevingen en endometriomen. Tegengesteld aan wat je zou verwachten, voorspelt het stadium van endometriose de vruchtbaarheidsresultaten niet betrouwbaar. Veel vrouwen met stadium I–II (minimale tot milde) ziekte hebben aanzienlijke vruchtbaarheidsproblemen, terwijl sommige vrouwen met stadium III–IV (matige tot ernstige) ziekte op natuurlijke wijze zwanger worden.

Vruchtbaarheidsbehandelingen voor vrouwen met endometriose

Afwachtend beleid en natuurlijke conceptie: Voor vrouwen met stadium I–II-endometriose, voldoende ovariële reserve, doorgankelijke eileiders en een vruchtbare mannelijke partner is een periode van afwachtend beleid een redelijke eerste aanpak, vooral als ze jonger zijn dan 35.

Chirurgische behandeling: Een laparoscopische operatie om endometrioseletsels te verwijderen of weg te branden kan in sommige gevallen de vruchtbaarheid verbeteren. Bij vrouwen met stadium I–II verdubbelt laparoscopie het maandelijkse vruchtbaarheidscijfer vergeleken met geen behandeling. Een operatie aan een ovarieel endometrioom brengt echter een reëel risico met zich mee dat gezond ovariumcortexweefsel met primordiale follikels onbedoeld wordt verwijderd.

IUI: IUI met ovariële stimulatie verhoogt de zwangerschapskans bij vrouwen met minimale tot milde endometriose in vergelijking met natuurlijke cycli.

IVF: IVF is de effectiefste geassisteerde voortplantingstechniek voor vrouwen met matige tot ernstige endometriose of voor vrouwen die niet zwanger zijn geworden met minder invasieve methoden. IVF omzeilt veel van de anatomische en peritoneale barrières die door endometriose ontstaan.

Voeding en supplementen ter ondersteuning van de vruchtbaarheid bij endometriose

Door het ontstekingskarakter van endometriose is voedingsinterventie een logische aanvulling op medische behandeling. Een ontstekingsremmende voedingsaanpak kan de hormonale en ontstekingsomgeving die de aandoening aanjaagt, beïnvloeden.

Ontstekingsremmend dieet: Een mediterraan dieet — rijk aan omega 3-vetzuren (vette vis, lijnzaad, walnoten), kleurrijke groenten, peulvruchten en volkorenproducten, met weinig rood vlees en bewerkte voedingsmiddelen — wordt in epidemiologische studies in verband gebracht met minder endometrioseklachten.

Omega 3-supplementen: EPA en DHA (1–2 g per dag) verminderen de aanmaak van prostaglandine E2, een belangrijke ontstekingsmediator bij endometriose.

Vitamine D: Een vitamine-D-tekort komt aanzienlijk vaker voor bij vrouwen met endometriose. Vitamine D heeft immunomodulerende eigenschappen en kan de ontstekingssignalen verminderen die endometrioseletsels in stand houden.

N-acetylcysteïne (NAC): Uit een kleinschalig maar opmerkelijk gerandomiseerd onderzoek bleek dat NAC de omvang van endometriomen en endometriosegerelateerde pijn aanzienlijk verminderde ten opzichte van een placebo.

CoQ10: De oxidatieve stress die door endometriose wordt veroorzaakt, tast de eicelkwaliteit aan. Suppletie met CoQ10 (400–600 mg ubiquinol per dag) ondersteunt de mitochondriale functie in de follikels en kan de invloed van de aandoening op de eicelkwaliteit deels tegengaan.

De vruchtbaarheidssupplementen van Conceive Plus voor vrouwen bieden een uitgebreide voedingsbasis voor vrouwen met endometriose die proberen zwanger te worden, met onder meer belangrijke antioxidanten, methylfolaat en vitamine D, die voor deze groep relevant zijn.

Waar vrouwen met endometriose op moeten letten bij glijmiddelen

Dyspareunie — pijn bij geslachtsgemeenschap — komt voor bij maximaal 60–70% van de vrouwen met endometriose. Dit kan geslachtsgemeenschap op het juiste moment tijdens de vruchtbare periode lichamelijk en emotioneel zwaar maken. Voldoende glijmiddel vermindert pijn door wrijving. Standaardglijmiddelen zijn echter schadelijk voor zaadcellen. Met een zaadcelvriendelijk glijmiddel zoals Conceive Plus kunnen vrouwen met endometriose vaginale droogheid aanpakken en ongemak verminderen zonder de levensvatbaarheid van zaadcellen aan te tasten. De pH en osmolaliteit van Conceive Plus zijn afgestemd op die van vruchtbaar baarmoederhalsslijm en het product bevat geen zaaddodende ingrediënten.

Omgaan met de emotionele impact van endometriose en onvruchtbaarheid

Endometriose brengt een aanzienlijke psychische belasting met zich mee: chronische pijn, een vertraagde diagnose, onzekerheid over de behandeling en angst voor onvruchtbaarheid dragen samen bij aan aanzienlijk hogere percentages depressie, angst en PTSS. Psychologische ondersteuning — via counseling door specialisten in vruchtbaarheid, lotgenotengroepen (de European Endometriosis Alliance) en op mindfulness gebaseerde benaderingen — is een interventie die de gezondheid echt ondersteunt. Uit onderzoek blijkt dat deze invloed heeft op de therapietrouw en mogelijk op de vruchtbaarheidsresultaten.

Veelgestelde vragen: endometriose en vruchtbaarheid

Betekent endometriose dat ik onvruchtbaar zal zijn?

Nee. Ongeveer 60–70% van de vrouwen met endometriose kan op natuurlijke wijze of met hulp zwanger worden. Endometriose maakt het moeilijker om zwanger te worden, maar maakt dit niet onmogelijk. De resultaten zijn sterk afhankelijk van de ernst van de aandoening, de eierstokreserve, de leeftijd en of de juiste behandeling wordt gezocht.

Moet ik een operatie ondergaan voordat ik met endometriose probeer zwanger te worden?

Dit hangt af van het type en de ernst van je aandoening. Bij stadium I–II is het bewijs dat een operatie de kans op een natuurlijke zwangerschap vergroot niet eenduidig; afwachtend beleid of IUI kan geschikte eerste stappen zijn. Deze beslissing moet individueel worden besproken met een specialist met ervaring op het gebied van endometriose en vruchtbaarheid.

Kan endometriose een miskraam veroorzaken?

Ja. Vrouwen met endometriose hebben een grotere kans op een miskraam dan vrouwen zonder deze aandoening. Dit hangt waarschijnlijk samen met een ontregeld immuunsysteem, progesteronresistentie die de innesteling belemmert en mogelijk een verminderde embryokwaliteit.

Welke invloed heeft endometriose op het succespercentage van IVF?

Sommige onderzoeken laten zien dat IVF iets minder vaak succesvol is bij vrouwen met endometriose dan bij vrouwen van dezelfde leeftijd zonder endometriose, vooral bij ernstige endometriose of na meerdere operaties. IVF blijft echter zeer effectief voor deze groep, en veel vrouwen met endometriose worden succesvol zwanger met IVF.

Kan een verandering van voedingspatroon endometriose ongedaan maken?

Geen enkele voedingsaanpassing kan endometriosehaarden verwijderen. Een ontstekingsremmend voedingspatroon kan echter de ziekteactiviteit, de ernst van de klachten en de ontstekingsbelasting die de vruchtbaarheid beïnvloedt, verminderen. Voeding kun je het beste zien als een ondersteunend middel naast medische behandeling.

Is endometriose erfelijk?

Endometriose heeft een belangrijke genetische component: eerstegraads familieleden van vrouwen met endometriose hebben 7–10 keer meer kans om de aandoening te ontwikkelen. Als je moeder of zus endometriose heeft, is het raadzaam om bij klachten eerder onderzoek te laten doen.

Kan endometriose tijdens de zwangerschap verbeteren?

Hormonale veranderingen tijdens de zwangerschap (hoge progesteronspiegels en het uitblijven van de menstruatiecyclus) onderdrukken vaak de activiteit van endometriose tijdens de zwangerschap en kunnen tijdelijk verlichting van de klachten bieden. Endometriose keert echter meestal terug na de bevalling.

Welke specialist kan ik het beste raadplegen voor endometriose en vruchtbaarheid?

Idealiter een reproductieve endocrinoloog of een gynaecoloog die gespecialiseerd is in endometriose en ervaring heeft met vruchtbaarheid. De ESHRE-richtlijnen (European Society of Human Reproduction and Embryology) voor endometriose zijn de gouden standaard voor Europese zorgverleners.

Winkelen bij Conceive Plus Europa →